Bide Bağlaç Mı? Gerçekten?
Günümüzde dildeki küçük ama can alıcı nüanslar, bazen büyük karmaşalara yol açabiliyor. Mesela şu “bide” meselesi… Hepimizin hayatında, bir yerde mutlaka karşılaştığı ama üzerine fazla düşünmediği bir bağlaç. Ama ben düşündüm, senin de üzerine düşünmeni istiyorum. Çünkü bazen hayat, “bide” gibi küçük şeylerden ibaret olabiliyor.
“Bide” Ne Anlama Geliyor?
Hayatımda her şeyi sorgulamaya başlama kararı aldım. Hatta dildeki bu minik tuzaklardan biri olan “bide”yi de sorguladım. Şimdi sen de şöyle bir düşünüp bana katıl: “Bide bağlaç mı?” Gerçekten mi?
Bide, günlük konuşmalarda genellikle “bir de” anlamında kullanılır. Yani, bir cümlede ek olarak bir şey daha söylemek gerektiğinde devreye giriyor. Ancak son zamanlarda, bu kelimenin sınırları aşıldı. “Bide” bazen bir bağlaç olmaktan çok, bir kelime ve bir duruş haline geldi.
Bağlaç Olarak mı Kullanılıyor? Yoksa…?
Şimdi, “bide”nin bağlaç olarak kullanıldığı durumlar çok enteresan. Özellikle İzmir gibi bir şehirde, sokaklarda, çarşılarda, kafelerde o kadar çok duyuyorum ki: “Bide bunu da al, sonra da şunu yap.” Gülüyorum ama bir yandan da çok düşünüyorum. Çünkü bu, dildeki incelikli değişimlere dair bir işaret. Eskiden dilde çok belirgin kurallar vardı, her şey yerli yerinde duruyordu. Ama şimdi “bide” dediğimizde dilin kurallarını hiçe sayan, bazen bir anlık kararsızlıkla, bazen de tam tersi, hızla devam eden bir şey gibi hissediyorum.
İç sesim: “Bide bağlaç mı? Ama bağlaç olmalı, değil mi?” Bunu sorgularken, dilin her geçen gün değişen, evrilen yapısını düşündüm. Bir kelime, bir bağlaç gibi görünse de, bazen başka anlamlar taşıyabiliyor.
Gündelik Hayattan “Bide” Örnekleri
İzmir sokaklarında gezerken, bu bide meselesinin akışını daha iyi anlamaya başlıyorum. Mesela bir kafede, yanımda bir grup arkadaşım oturuyor. Birinin telefonu çalıyor ve hemen cevaplıyor:
“Alo, canım? Bide ben birazdan geliyorum, şunu hallettim, sonra seni ararım!”
Evet, doğru duydunuz. “Bide” sadece “bir de”nin bir kısaltması değil. Burada “bir de”nin yerine gelmiş bir bağlaç, konuşmayı hızlandıran bir işlev üstleniyor. “Bide” diye bir kelime var ya, onun o an kullanılması, sanki bir şeyler hızla geçiyormuş gibi hissi veriyor.
Şimdi, tüm bunları düşündükçe, dilin evrimini de sorguluyorum. Bir zamanlar “bide”ye sadece bir bağlaç gibi yaklaşırken, bugün sosyal medya ve günlük dilde nasıl dev bir role büründüğünü gözlemliyorum. İşte dilin gücü!
“Bide” ve Sosyal Medya Bağlantısı
Sosyal medya bir dilin ne kadar hızla evrilebileceğini gözler önüne seriyor. “Bide”yi bir de Twitter’da, Instagram’da gözlemleyin. Bir hikayede “bide” kullanılınca, yazının ruhunu bir anda yakalıyor ve okura bir anda hitap ediyor.
Şöyle bir örnek vereyim:
“Bide o kadar bekledik ki, sonunda geldim. Şimdi bana bir çay yapın, çayı demlemek de bide benlik değil.”
İç sesim: “O kadar basit bir şey mi, dilin evrimi? Evet, aslında çok kolay! Anlamı derinleştiriyor, ama hızlıca da kayboluyor.”
Sosyal medyanın “bide”yi bu kadar hızlı benimsemesi, bir dilin nasıl hızla şekil alıp değişebileceğinin en güzel örneği. Yani, bu küçük bağlaç, neredeyse bir kültür haline geldi.
“Bide” Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
“Bide”yi kullanırken dikkat edilmesi gereken bir şey var: Komik bir yerden yaklaşırken, karşındaki kişiyi küçümseme, onun dilini hafife alma! İzmir’deki muhabbetlerde çokça karşılaştım. Bazen bu dildeki rahatlık, bir adım ileri gidip insanları küçümsemek gibi algılanabiliyor. Ama unutma! “Bide” dilin samimi bir parçası olmalı; seni, beni, herkesi kapsayan bir espri haline gelmeli.
Şu diyaloğu bir düşün:
“Ya, bide sen şunu da yap, bide bana yaz,” dedi arkadaşım.
“Eee, bide ben de sana yazmadım mı?” diye cevap verdim, biraz takılalım dedim.
Görüntüde çok sıradan bir diyalog ama dilin ne kadar ince ve esnek olduğunu görüyorsunuz, değil mi?
Sonuç: “Bide”yi Anlamak
Sonuçta, “bide” meselesi ciddi bir dil problemi olmaktan çok, bize gülümseme fırsatı sunuyor. Ama unutmayalım, dilin evrimi bazen hızlı ve bazen de karmaşık olabilir. Belki de “bide” gibi küçük şeyler, gelecekte dilin yeni yönlerini oluşturacak. Ya da belki de, böyle yazıların sonunda, insanlar yalnızca gülecek ve bir bakacaklar ki, “Bide” asla sadece bağlaç değildi.
Siz de bir dahaki sefere bir sohbetin ortasında “bide”yi duyarsanız, her şeyin hızla değişebileceğini unutmayın.